Op 3 augustus 1914 verklaart Duitsland de oorlog aan Frankrijk. België stelt zich neutraal op maar wordt niettemin de dag daarna door het Duitse leger aangevallen. De Duitse legers zijn bijzonder brutaal op hun doortocht. Zo wordt de stad Leuven hevig onder vuur genomen en wordt de unieke universiteitsbibliotheek volledig verwoest. Het Duitse leger ging wreedaardig tekeer tijdens de invasie: woonkernen werden verwoest en de bevolking willekeurig afgevoerd of geëxecuteerd. De internationale publieke verontwaardiging hierover is groot: Duitsland wordt van een barbarij beschuldigd.

In oktober 1914 ondertekenen 93 Duitse intellectuelen, waaronder Wilhelm Röntgen, Max Planck, Walther Nernst en Wilhem Ostwald, een manifest ’Aufruf an die Kulturwelt’ waarin ze deze aantijgingen ontkennen en de oorlog rechtvaardigen: “Zonder het Duitse militarisme zou de Duitse cultuur van de planeet verdreven worden,” besluiten ze hun brief.

Na de oorlog wordt hen deze brief zeer kwalijk genomen door de overwinnaars. Duitsers en Oostenrijkers worden op geen enkel wetenschappelijk congres meer uitgenodigd.

Voor de eerste Solvayraad na de oorlog in 1921 doet Hendrik Lorentz tevergeefs het voorstel om Duitsers niet uit te sluiten. Ook Albert Einstein, die zich pacifistisch had opgesteld en zich gedistantieerd had van het manifest, was echter welkom. Hij wordt in 1921 uitgenodigd om een Solvay rapport te presenteren. Ernest Rutherford schrijft:”De enige uitgenodigde Duister is Einstein die in dit geval als een internationaal wordt beschouwd” A. Einstein had namelijk zowel de Zwitserse als de Duitse nationaliteit.

Hij kwam echter niet want hij was op dat moment met Chaim Weizman in de Verenigde Staten om fondsen te verzamelen voor de Hebreeuwse universiteit in Jeruzalem. Ch. Weizman, een bekend chemicus, zal in 1949 de eerste president van Israël worden.